Türkiye, son on yılda kültür balıkçılığı alanında önemli bir ivme kazanarak ihracatını yüzde 192 oranında artırmayı başardı. Bu büyümenin temel dinamiği ise Türk Somonu olarak öne çıkıyor. 2027 yılı itibarıyla 2,5 milyar dolarlık ihracat hedefleyen sektör, levrek ve çipurada dünya lideri konumunu sürdürürken, Türk somonu ile Norveç ve Şili gibi ülkelerle rekabet etmeye hazırlanıyor.
Sektördeki Büyümenin Dinamikleri
Türkiye Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçı Birlikleri Sektör Kurulu Başkanı Sinan Kızıltan, kültür balıkçılığının son 20 yılda popülerlik kazandığını ve bu durumun sektörün görünürlüğünü artırdığını ifade etti. Ege Bölgesi'nde başlayan yetiştiriciliğin, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerine yayılarak büyümeye devam ettiğini belirten Kızıltan, Türkiye genelinde 2 bin işletmenin faaliyet gösterdiğini, bunların yarısının aile işletmesi, diğer yarısının ise orta ve büyük ölçekli olduğunu aktardı. Bu işletmelerin istihdam ettiği kişi sayısının binleri aştığını vurgulayan Kızıltan, bulundukları illerde vergi rekortmeni konumuna geldiklerini de sözlerine ekledi.
Yasal Düzenlemeler ve Zorluklar
Kültür balıkçılığına yönelik yasal düzenlemelerin sıkı olduğunu dile getiren Kızıltan, üretim için belirli koşulların sağlanması gerektiğini belirtti. "Kıyıdan 1,2 mil açıkta, derin ve akıntılı suda üretim yapmak zorundasınız. Bu koşulların yüzde 50'si Yunanistan'da mevcut değil, bu da onların maliyetlerini daha düşük tutmalarına yardımcı oluyor" şeklinde konuştu.
İhracat Hedefleri ve Pazar Potansiyeli
Kızıltan, Türkiye'nin su ürünleri ihracatının son yıllarda yüzde 20 artarak 2 milyar doları geçtiğini ve Türk somonunda 500 milyon dolar civarında bir ihracat gerçekleştirdiklerini ifade etti. 2027 yılı sonu için belirlenen hedef ise 2,5 milyar dolar. Kızıltan, bu hedefin büyük bir kısmını Türk somonunun oluşturacağına inandığını aktardı. Norveç ve Şili'nin yıllık 8 milyar dolarlık somon ihracatı gerçekleştirdiğini hatırlatan Kızıltan, Türk somonunun da bu pazarda yer alabilmesi için daha uzun bir yol katetmesi gerektiğini vurguladı.
Rekabet ve İhracat Rakamları
Kızıltan, Norveç ve Şili'nin Atlantik somonunda önde geldiğini belirtirken, Türk somonunun tatlı suda yetiştirilen alabalığın tuzlu suya aktarılmasıyla elde edildiğini açıkladı. Alabalığın 3,5-4 kilograma ulaştığında yurtdışına ihraç edildiğini ifade eden Kızıltan, Türk somonunun Rusya'da en çok talep gören ürünler arasında yer aldığını da belirtti. Avrupa pazarında Norveç'in ardından ikinci sırada olduklarını, AB'de ise lider konumda bulunduklarını ifade etti.
Sektörün İhracat Başarıları
Levrek ve çipurada dünya lideri olduklarını vurgulayan Kızıltan, levrekten 570 milyon dolar, çipuradan ise 507 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirdiklerini belirtti. Türk somonunda da 497 milyon dolara ulaştıklarını ve bu yıl Türk somonunun ihracat sıralamasında ikinci sıraya yerleşebileceğini ifade etti. Ayrıca Türkiye'nin füme alabalıkta Avrupa birincisi olduğunu, dondurulmuş fileto ihracatında da önemli bir konumda bulunduklarını aktardı. Muğla'nın 521 milyon dolarlık balık ihracatı ile lider olduğunu, bunu 238 milyon dolarla İzmir'in takip ettiğini belirtti.
